YAZARLAR

Tüm Yazıları Mehmet Utku Bayrak

Yalan haberlerden nasıl korunuruz?

18.02.2021 01:46

[email protected]

 

Web 2.0 ile birlikte kullanıcılar üretici haline geldi. Bunun etkisini haber üretimi ve dolaşımında da gördük. İnternetin yaygınlaşmasından önce gazete, dergi, televizyon ve ajansların tekelinde olan habercilik belirli bir noktaya kadar kontrol edilebiliyordu. Ancak artık aslı astarı belli olmayan, sosyal medya kaynaklı ‘‘haber’’lerin insanlara etkisi azımsanmayacak düzeye ulaştı.

 

Yalan haberlere en çok insanların doğru bilgiye ulaşamadıkları ve kurumlara güvenemediği zamanlarda maruz kalıyoruz. Bunların çoğu kriz zamanları; bir saldırı, patlama olduğu vakitler, ölü sayılarının az gösterildiğinin düşünüldüğü, kurumların failleri sakladığına, koruduğuna dair bir algının oluştuğu dönemler. Aynı zamanda bu dönemler yayın yasaklarının da çok fazla olduğu durumlar olduğu için insanlar aldıkları bilginin hangisinin sağlıklı, hangisinin doğru olduğundan emin olamıyor ve piyasadaki tüm bilgi ortalıkta dolaşmaya başlıyor.

 

Yalan haberlerden korunmak için kurumların yapabilecekleri sınırlıdır. İnsanların haberlere bireysel bir bilinç düzeyiyle yaklaşması, karşılarına çıkanları belli bir süzgeçten geçirmesi gerekmektedir.

 

1- Kaynağı araştırın

Facebook, Twitter ve diğer sosyal paylaşım platformlarında gördüğümüz kaynağı belli olmayan haberlere teyakkuz halinde yaklaşmalıyız. WhatsApp gruplarında dolaşan dezenformasyonların teyite muhtaç olduğunu aklımızdan çıkarmamalıyız.

 

2- Detayları öğrenin

Önümüze düşen haberlerin en azından 5N1K (ne, nerede, nasıl, ne zaman, neden ve kim) kuralına uygunluğunu gözden geçirmekte fayda var.

 

3-Yazarı kontrol edin

Yalan haberler çoğunlukla anonimdir. Kimin yazdığı belli olmayan ve kaynağını sorgulayamayacağınız haberlere dikkat edin.

 

4- Başka kaynakları da gözden geçirin

Yalan haberler yalnızca anonim yazılar eşliğinde internette yayılmaz. Onlarca yıllık gazetelerin ve güvenilen televizyon kanallarının kasti ya da farkında olmadan yalan haberler servis etmeleri görülmemiş şey değil. Bunun yanında, kendi ya da başka kişi, grup, kurum ve parti menfaatleri için yalan haberlerin devreye sokulduğu medya kuruluşlarının sayısı azımsanmayacak kadar çok. Haberleri birbirinden farklı kaynaktan çaprazlayarak okuma alışkanlığını kazanmak hem ülke politik dinamiklerini kavramak hem de herhangi bir hadisenin ne kadar farklı yorumlanabileceğini anlamak açısından oldukça kıymetli.

 

5- Haberin tarihini kontrol edin

Eski bir haber ya da fotoğrafın gündemle birlikte servis edilmesi sıkça yaşanıyor. Emin olamadığınız fotoğrafları Google’da görselle arayabilir ve fotoğrafın kaynağına veya alındığı yere ulaşabilirsiniz.

 

6- Kendi inandıklarınızı bir kenara bırakıp gerçek olmasını istediğiniz için inanmayı seçmeyin

Zannediyorum en önemli maddelerden biri bu. Zira politik kimliğinizi ve düşüncelerinizi ezberleyen algoritmalar bir müddet sonra yalnızca sizi ilgilendiren ve belli başlı kaynakları sunuyor. Hakeza arkadaş çevreniz ve takip ettikleriniz de muhtemelen siyasi düsturunuza yakın kişilikler olduğu için Yankı Odası’na hapsoluyorsunuz.

 

Yankı odası, yankı fanusu (Eco Chambers) kavramı günümüz bilgi ve internet tüketiminin sınırlılıklarını belirliyor. Yankı odası basitçe, internet sağlayıcıları ve sosyal medya sitelerinin, düşünceleriniz dahilinde size belirli bir içerik sunması, bir fanusun içerisine hapsetmesi anlamına geliyor. Sizinkine benzer görüşleri, ilgi alanlarını ve düsturları yine benzer bir grup içerisinde paylaşıma sokulması şeklinde de özetlenebilir. Hangi politik görüşte olduğunuzu çok kısa süre içerisinde keşfeden algoritmalar, sonrasında yalnızca sizinkine benzer haber, yazı ve insanları karşınıza çıkartıyor. Bu da belirli bir alan içerisinde sıkışıp kalmış benzer fikirlere sürekli olarak maruz kalmamız anlamına geliyor.

 

Dolayısıyla, duygularımıza hitap eden, bizi sinirlendiren ya da üzen, gerçek olmasını istemediğimiz veya istediğimiz haberleri değerlendirirken duygusal tepkilerimizi bir kenara bırakıp hakikatin peşine düşmek faydalı olacaktır.

Haberler

Gündem

Yeni normalleşme süreci başladı

Gündem

Cumhurbaşkanı Erdoğan: Yeni kontrollü normalleşme sürecini başlatıyoruz

Gündem

AFAD'dan deprem için "kendi hazırlıklarınızı yapın" çağrısı

Ekonomi

Hazine ve Maliye Bakanlığı kripto paralarla ilgili gelişmeleri takibe aldı

Gündem

Sokağa çıkma kısıtlamasını ihlal eden 39 bin 604 kişi hakkında işlem yapıldı

Gündem

Karlı yolları aşarak yaşlılara Kovid-19 aşısı yapıyorlar

Gündem

Liselerde yüz yüze sınavlar 8 Mart'tan itibaren yapılacak

Ekonomi

Cumhuriyet altınlarına ASELSAN güvencesi geliyor

Ekonomi

Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi kapsamında desteklenecek öncelikli ürünler

Gündem

"Her darbe ve darbe girişimi ülkenin ekonomik, siyasi enerjisini heba etmiştir"

Kültür & Sanat

Cumhurbaşkanı Erdoğan: Nisan ayından itibaren Galataport'un faaliyete geçmesini bekliyoruz

Ekonomi

Hafta sonu vergi daireleri açık olacak